Czy producent maszyn podlega NIS2?
Co do zasady tak, jeżeli jest co najmniej średnim przedsiębiorstwem. Dyrektywa NIS2, czyli dyrektywa (UE) 2022/2555, wymienia w załączniku II sektor „Produkcja”, a w nim produkcję maszyn i urządzeń gdzie indziej niesklasyfikowaną, czyli dział 28 klasyfikacji NACE. Odpowiada mu dział 28 PKD, który obejmuje także produkcję maszyn rolniczych i leśnych. Na gruncie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, znowelizowanej ustawą z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252), średni i duży producent z tego sektora jest podmiotem ważnym.
Próg średniego przedsiębiorstwa wynika z unijnej definicji MŚP. Przedsiębiorstwo nie jest małe, jeżeli zatrudnia co najmniej 50 osób albo ma jednocześnie roczny obrót i sumę bilansową powyżej 10 mln euro. Dane liczy się co do zasady łącznie z przedsiębiorstwami powiązanymi i partnerskimi. Polska spółka zależna zagranicznej grupy, która zatrudnia 40 osób, może więc podlegać ustawie, jeśli grupa przekracza progi.
Ustawa przewiduje jednak wyjątek (art. 5 ust. 7). Podmiot, który przekracza próg średniego przedsiębiorstwa dopiero po doliczeniu danych przedsiębiorstw powiązanych lub partnerskich, nie jest podmiotem ważnym, jeżeli jego system informacyjny jest niezależny od systemów tych przedsiębiorstw lub nie świadczy on z nimi usług wspólnie. Te przesłanki trzeba przeanalizować i udokumentować. Czy firma podlega ustawie, można wstępnie sprawdzić w teście NIS2.
Status podmiotu ważnego oznacza nadzór następczy: organ może wszcząć kontrolę, ale ustawa nie nakłada na podmiot ważny obowiązku cyklicznego audytu. Ten obowiązek dotyczy podmiotów kluczowych.
Jakie obowiązki ma zarząd i do kiedy trzeba je wykonać?
| Termin | Co się dzieje |
|---|---|
| 3 kwietnia 2026 r. | Nowelizacja ustawy o KSC weszła w życie. Dla podmiotów objętych nią w tym dniu ustawodawca przewidział odrębne terminy realizacji części obowiązków. |
| 3 października 2026 r. (minął) | Termin złożenia wniosku o wpis do wykazu podmiotów kluczowych i ważnych. Firma, która spełni przesłanki później, ma na to 6 miesięcy od dnia ich spełnienia (art. 7c ust. 1). |
| 3 kwietnia 2027 r. | Termin wdrożenia obowiązków z rozdziału 3 ustawy, w tym systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji. |
| 3 kwietnia 2028 r. | Od tego dnia można nakładać większość kar pieniężnych. |
Ustawa wymaga od podmiotu ważnego systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji opartego na szacowaniu ryzyka. Obejmuje on środki techniczne i organizacyjne, w tym zarządzanie bezpieczeństwem łańcucha dostaw produktów, usług i procesów ICT (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. e). Nie chodzi więc o wszystkie dostawy komponentów, lecz o te istotne dla systemów informacyjnych. Incydent poważny trzeba zgłosić do właściwego zespołu CSIRT: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie w ciągu 72 godzin i sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca.
Odpowiedzialności nie da się przekazać. Kierownik podmiotu odpowiada za wykonywanie obowiązków w zakresie cyberbezpieczeństwa (art. 8c ustawy o KSC). Jeżeli kierownikiem jest zarząd wieloosobowy i nie wskazano osoby odpowiedzialnej, odpowiadają wszyscy jego członkowie. Powierzenie zadań dyrektorowi IT nie zwalnia zarządu z odpowiedzialności. Kierownik podejmuje decyzje o systemie zarządzania bezpieczeństwem, planuje na niego środki finansowe i raz w roku przechodzi udokumentowane szkolenie (art. 8d i 8e).
Kary. Na podmiot ważny organ może nałożyć karę do równowartości 7 mln euro albo do 1,4% przychodów z działalności gospodarczej z poprzedniego roku obrotowego, w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Ustawa przewiduje też karę minimalną 15 tys. zł. Na kierownika podmiotu organ może nałożyć odrębną karę do 300% jego wynagrodzenia, liczonego według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy (art. 73a). Większość kar można nakładać dopiero od 3 kwietnia 2028 r. Odroczenie nie obejmuje jednak kary do 100 mln zł z art. 73 ust. 5 za naruszenie, które powoduje szczególnie poważne skutki, między innymi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, życia i zdrowia, poważną szkodę majątkową lub poważne utrudnienia w świadczeniu usług.
Odroczenie kar nie oznacza odroczenia odpowiedzialności. Jeżeli zaniedbanie obowiązków przez zarząd doprowadzi do szkody spółki, na przykład do kosztownego przestoju po ataku, spółka może dochodzić odszkodowania od członków zarządu, o ile spełnione są przesłanki z art. 293 albo 483 Kodeksu spółek handlowych. Ocena uwzględnia regułę uzasadnionego ryzyka gospodarczego, dlatego warto dokumentować decyzje zarządu i analizy, na których się opierał.
Prezydent podpisał nowelizację i skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Zastrzeżenia dotyczą między innymi zakresu podmiotowego ustawy, przepisów o dostawcach wysokiego ryzyka, gwarancji proceduralnych i systemu kar. Kontrola następcza nie wstrzymuje stosowania ustawy.
Czy producent odpowiada za oprogramowanie i brak aktualizacji maszyny?
Według nowej dyrektywy o odpowiedzialności za produkty wadliwe może odpowiadać. Dyrektywa (UE) 2024/2853 zastąpi dotychczasowe zasady odpowiedzialności za produkt niebezpieczny dla produktów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku po 9 grudnia 2026 r. Do tego dnia państwa członkowskie mają ją wdrożyć. W Polsce Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało 8 września 2026 r. projekt zmian w Kodeksie cywilnym i Kodeksie postępowania cywilnego (numer w wykazie prac UC163). Do maszyn sprzedanych wcześniej stosuje się dotychczasowe przepisy.
Dla producenta maszyn najważniejsze są cztery zmiany:
- Oprogramowanie jest produktem, także wbudowane w maszynę, w tym oprogramowanie sterownika.
- Cyberbezpieczeństwo wpływa na ocenę wadliwości. Sąd uwzględni wymagania bezpieczeństwa produktu, w tym wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa istotne dla bezpieczeństwa.
- Aktualizacje mają znaczenie po sprzedaży. Producent nie zwolni się z odpowiedzialności, wykazując, że wady nie było w chwili wprowadzenia maszyny do obrotu, jeżeli wadliwość wynika z oprogramowania, aktualizacji albo braku aktualizacji niezbędnej do utrzymania bezpieczeństwa, o ile pozostawały one pod jego kontrolą.
- Poszkodowanemu łatwiej będzie dowieść roszczenia. Sąd może nakazać producentowi ujawnienie dowodów, a w określonych sytuacjach wadliwość i związek przyczynowy będą domniemywane, na przykład przy dużej złożoności technicznej produktu.
Roszczenia z dyrektywy przysługują osobom fizycznym, a szkoda w mieniu używanym wyłącznie do celów zawodowych jest z niej wyłączona. Podstawowy termin wygaśnięcia roszczeń to 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu. W wyjątkowych przypadkach szkody na osobie, która ujawnia się z opóźnieniem, termin ten wynosi 25 lat.
Dyrektywa nie zastępuje odpowiedzialności kontraktowej wobec odbiorcy przemysłowego. Może mieć zastosowanie do szkód osobowych powstałych przy użytkowaniu maszyny, także w zakładzie klienta, na przykład u jego pracowników. Dla producenta maszyn i linii technologicznych dużym ryzykiem jest jednak również przestój zakładu odbiorcy, wadliwa partia towaru wyprodukowana na maszynie, kary umowne i koszty gwarancji. Te roszczenia ocenia się na podstawie umowy sprzedaży i przepisów ogólnych, a ich pokrycie w OC produktu zależy od rozszerzeń opisanych niżej.
Co zmienia rozporządzenie maszynowe od 20 stycznia 2027 r.?
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 zastąpi dyrektywę maszynową 2006/42/WE. Stosuje się je od 20 stycznia 2027 r. bezpośrednio, bez ustawy wdrażającej, choć sankcje za naruszenia określi prawo krajowe. Z perspektywy odpowiedzialności producenta najważniejsze są następujące wymagania:
- Ochrona przed zepsuciem. Podłączenie innego urządzenia, również zdalnie, nie może prowadzić do sytuacji niebezpiecznej. Oprogramowanie i dane krytyczne dla zgodności trzeba zidentyfikować i chronić przed przypadkowym lub celowym uszkodzeniem, a maszyna ma gromadzić dowody ingerencji w oprogramowanie i konfigurację.
- Bezpieczne systemy sterowania. Sterowanie ma być, w zakresie odpowiednim do okoliczności i ryzyka, odporne także na racjonalnie przewidywalne złośliwe działania osób trzecich, które mogłyby prowadzić do sytuacji niebezpiecznej.
- Istotna modyfikacja. Kto istotnie zmienia maszynę, również przez oprogramowanie, w sposób wpływający na bezpieczeństwo i wymagający nowej oceny ryzyka, przejmuje obowiązki producenta.
- Jednostka notyfikowana. Dla sześciu kategorii z załącznika I część A ocena z udziałem jednostki notyfikowanej jest obowiązkowa. Należą do nich między innymi odłączalne mechaniczne urządzenia do przenoszenia napędu, czyli w rolnictwie wały przegubowo-teleskopowe WOM, i ich osłony, a także określone elementy bezpieczeństwa i systemy wbudowane w maszyny, które realizują funkcje bezpieczeństwa z wykorzystaniem uczenia maszynowego o całkowicie lub częściowo samomodyfikującym się zachowaniu.
- Dokumentacja. Dokumentację techniczną przechowuje się co najmniej 10 lat od wprowadzenia maszyny do obrotu. Instrukcję można dostarczyć w formie cyfrowej, ale na żądanie zgłoszone przy zakupie trzeba bezpłatnie dostarczyć wersję papierową w ciągu miesiąca.
Producent powinien też mieć procedurę wykrywania, oceny i usuwania wad bezpieczeństwa maszyn już sprzedanych, obejmującą działania serwisowe, komunikację z odbiorcami i obowiązki informacyjne wobec organów nadzoru.
Kiedy maszynę obejmuje Cyber Resilience Act?
Rozporządzenie (UE) 2024/2847 obejmuje produkty z elementami cyfrowymi, które łączą się z innym urządzeniem lub siecią. Maszyna ze sterownikiem z łącznością, telemetrią, aplikacją albo zdalnym serwisem może się w tej definicji mieścić. Od 11 września 2026 r. producent takiego produktu musi zgłaszać aktywnie wykorzystywane podatności i poważne incydenty wpływające na bezpieczeństwo produktu: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin. Obowiązek dotyczy także produktów sprzedanych wcześniej. Pełne wymagania rozporządzenia stosuje się od 11 grudnia 2027 r. To, czy konkretna maszyna jest objęta CRA, wymaga oceny indywidualnej.
Zgłoszenie incydentu we własnej organizacji na podstawie ustawy o KSC i zgłoszenie podatności produktu na podstawie CRA to dwa odrębne obowiązki, z innymi przesłankami i adresatami. Producent objęty oboma reżimami powinien mieć dla nich osobne kryteria i ścieżki zgłaszania.
Czy OC produktu, cyber i D&O pokryją skutki wady lub cyberataku?
To zależy od warunków konkretnej umowy. Standardowe warunki nie zawsze uwzględniają maszyny z łącznością, eksport poza Europę i nowe obowiązki zarządu. Warto przy tym rozdzielić dwa scenariusze. Przestój własnego zakładu po cyberataku może być objęty ubezpieczeniem cyber, jeżeli spełnione są warunki odpowiedzialności ubezpieczyciela. Szkody wyrządzone odbiorcy przez wadliwe oprogramowanie albo przejęcie sterowania maszyną wymagają natomiast analizy OC za produkt, w tym wyłączeń dotyczących zdarzeń cybernetycznych.
Na co zwrócić uwagę w OC za produkt?
- USA i Kanada. Część polis wyłącza te kraje, inne obejmują je podlimitem. W części umów koszty obrony pomniejszają limit odpowiedzialności, co przy roszczeniach w USA ma duże znaczenie. Sprzedaż przez dystrybutora nie wyklucza pozwu przeciwko producentowi w USA.
- Klauzula seryjna. Może powodować łączne traktowanie roszczeń wynikających z tej samej wady lub przyczyny, z jednym limitem. Skutek zależy od definicji serii w warunkach ubezpieczenia.
- Straty odbiorcy bez szkody rzeczowej. Gdy maszyna działa wadliwie i klient wytwarza na niej wadliwą partię towaru, zakres OC może być ograniczony. Znaczenie mają rozszerzenia takie jak klauzula maszynowa, klauzula połączenia i zmieszania oraz klauzula kosztów demontażu i montażu, a także ich podlimity.
- Oprogramowanie i atak. W części warunków spotykamy wyłączenia szkód związanych z atakami hakerskimi i wirusami „niezależnie od przyczyn” albo oprogramowania, które nie jest integralną częścią produktu. Polisy cyber z kolei często wyłączają szkody osobowe. Przy przejęciu sterowania maszyną u klienta trzeba więc sprawdzić, która polisa zadziała.
Kto zapłaci za wycofanie maszyn?
Podstawowe OC nie pokrywa co do zasady kosztów akcji serwisowej ani wycofania maszyn. Rozszerzenia dotyczące wycofania produktów mogą wymagać określonych przesłanek, na przykład zagrożenia bezpieczeństwa albo decyzji organu, a trzeba też sprawdzić datę, od której obejmują sprzedane produkty, i katalog pokrywanych kosztów. Samodzielne ubezpieczenia Product Recall bywają projektowane głównie pod produkty spożywcze i konsumenckie, dlatego dla maszyn rozwiązania trzeba szukać na rynku specjalistycznym. Różnicę między tymi zakresami opisujemy w artykule OC za produkt a Product Recall.
Co sprawdzić w polisie cyber?
- Systemy na hali. Definicja systemu komputerowego w polisie nie zawsze wyraźnie obejmuje sterowniki PLC, SCADA i MES, a w fabryce największym kosztem ataku jest zwykle przestój produkcji.
- Okres odszkodowawczy. Utrata zysku bywa płatna przez ograniczony czas, na przykład do 180 dni, po okresie oczekiwania liczonym w godzinach. Logikę ustalania tego okresu opisujemy w artykule o okresie odszkodowawczym w Business Interruption.
- Wymogi techniczne. Kopie zapasowe, uwierzytelnianie wieloskładnikowe także dla zdalnych serwisantów i oddzielenie sieci produkcyjnej od biurowej bywają warunkiem ochrony. Niezgodność rzeczywistych zabezpieczeń z informacjami przekazanymi ubezpieczycielowi albo z obowiązkami z umowy może wpłynąć na wypłatę, a skutki zależą od warunków i okoliczności szkody.
Więcej o zakresie tej ochrony na stronie ubezpieczenia cyber.
Co obejmuje D&O członka zarządu?
Polisa D&O może obejmować koszty obrony członka zarządu, także w postępowaniu administracyjnym, oraz roszczenia spółki i osób trzecich wobec niego, jeżeli postępowanie i wydatki spełniają definicje umowy. Zakres bywa różny, zwłaszcza w polisach pakietowych dla mniejszych firm, dlatego roszczenia własnej spółki i wierzycieli warto sprawdzić w konkretnych warunkach. Pokrycia osobistych kar z ustawy o KSC nie należy zakładać bez analizy warunków polisy, bo ubezpieczalność kar administracyjnych jest w polskim prawie sporna. Przy sprzedaży spółki, wejściu inwestora albo sukcesji trzeba zadbać o przedłużony okres zgłaszania roszczeń (run-off), bo polisa chroni wtedy co do zasady tylko za działania sprzed transakcji.
Czego uczą przypadki z rynku?
- LEMKEN, Niemcy, 2024. Cyberatak z 11 maja 2024 r. objął wszystkie lokalizacje rodzinnego producenta maszyn rolniczych. Pod koniec maja główny zakład w Alpen wznowił produkcję w trybie awaryjnym, a spółka przewidywała pełną sprawność procesów najpóźniej w ciągu kolejnych czterech tygodni (komunikat LEMKEN, 29.05.2024; top agrar, 4.06.2024). Przestój po ataku trwa tygodniami, co trzeba porównać z okresem odszkodowawczym w polisie cyber.
- Demant, zakład pod Szczecinem, 2019. Atak na systemy IT duńskiego producenta aparatów słuchowych zatrzymał między innymi linie produkcyjne w Polsce (chip.pl, 2.10.2019). Przy wynikach rocznych spółka oszacowała negatywny wpływ incydentu na wynik operacyjny 2019 r. na około 550 mln koron duńskich: utracona sprzedaż około 575 mln i koszty bezpośrednie około 75 mln, pomniejszone o około 100 mln koron ochrony ubezpieczeniowej (komunikat spółki, 26.09.2019; konferencja wynikowa, 4.02.2020). Nawet przy posiadaniu ubezpieczenia znaczna część skutków ataku pozostała po stronie spółki.
- John Deere, USA, 2024. Wada przedniej dźwigni w cięgnach układu hamulcowego doprowadziła we wrześniu 2024 r. do wycofania około 147,9 tys. ciągników kompaktowych 1023E, 1025R i 2025R w USA i około 16,8 tys. w Kanadzie, sprzedawanych od listopada 2017 r. do lipca 2024 r. (CPSC, 26.09.2024). Jedna część może objąć produkcję z kilku lat, co pokazuje znaczenie klauzuli seryjnej i kosztów wycofania.
- Schechtl Maschinenbau, sąd apelacyjny USA, 2019. W sprawie Knox v. MetalForming sąd apelacyjny pierwszego okręgu uznał, że niemiecki producent giętarek może być pozwany w Massachusetts. Znaczenie miało między innymi to, że przez 16 lat jego dystrybutor sprzedał tam 45 maszyn, a materiały kierowały pytania serwisowe bezpośrednio do producenta (wyrok z 30.01.2019). Wyrok dotyczył właściwości sądu, a nie samej odpowiedzialności za wypadek, ale pokazuje, że sprzedaż przez dystrybutora nie chroni przed pozwem w USA.
- Kubota, Kansas, 2023. W listopadzie 2023 r. ława przysięgłych w hrabstwie Reno przyznała ponad 11,1 mln dolarów młodemu pracownikowi ekipy usług rolnych, który jechał na stopniu ładowarki gąsienicowej Kubota SVL90 i doznał paraliżu. Ława uznała, że producent nie ostrzegł dostatecznie o ryzyku zmiażdżenia, i przypisała mu połowę winy przy łącznej szkodzie ponad 22 mln dolarów. W maju 2026 r. sąd apelacyjny Kansas utrzymał wyrok (Kincaid v. Kubota Tractor Corp., 15.05.2026). Ostrzeżenia na maszynie i w instrukcji są elementem oceny wadliwości.
Jak wygląda przegląd polis producenta maszyn?
Przegląd zaczynamy od listy rynków zbytu, typów maszyn i usług cyfrowych oraz obecnych polis. Warunki OC, cyber, D&O i mienia porównujemy z rzeczywistą ekspozycją, w tym z umowami sprzedaży i gwarancji w zakresie, w jakim wpływają one na ochronę ubezpieczeniową. Wynikiem jest lista luk do wyjaśnienia z ubezpieczycielem i plan na najbliższe odnowienie. Więcej o ryzykach zakładów produkcyjnych na stronie branży Produkcja i Przemysł.
Źródła i podstawa prawna
- Ustawa z 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, znowelizowana ustawą z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252), art. 5, 7c, 8c do 8e, 73 i 73a
- Dyrektywa (UE) 2022/2555 (NIS2)
- Dyrektywa (UE) 2024/2853 w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe
- Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn
- Rozporządzenie (UE) 2024/2847 (Cyber Resilience Act)
- Kodeks spółek handlowych, art. 293 i 483
- Prawo.pl: projekt MS o produktach wadliwych, 8.09.2026
- Prawo.pl: nowelizacja KSC podpisana i skierowana do TK, 2.03.2026
Stan prawny na 16 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani oceny konkretnej polisy.